Door Paul De Raeve (Secretary General), Manuel Ballotta (Policy Advisor) en Fatima Pereira (Project Manager) — European Federation of Nurses Associations (EFN)
Verpleegkundigen aan de frontlinie bereiken hun dieptepunt
In heel Europa leggen tekorten aan verpleegkundigen een toenemende mentale last op de verpleegkundige beroepsbevolking. Een recent rapport van het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk (EU-OSHA, 2024) laat zien dat bijna de helft (44%) van de zorgberoepsbevolking in Europa acute stress meldde, terwijl 37% angst ervoer. Het rapport stelde ook vast dat 33% van de zorgprofessionals in de sector depressie ervaart, terwijl 36% lijdt aan matige tot ernstige slapeloosheid en slaapstoornissen. Het netto resultaat is dat verpleegkundigen hun breekpunt bereiken, waarbij velen al weglopen uit het verpleegkundige beroep en zelfs uit de zorgsector.
Tot de meest voor de hand liggende redenen behoort het gebrek aan steun van overheden en beleidsmakers, die zorgbudgetten blijven korten, waardoor verpleegkundigen aan de frontlinie uitgeput, niet ondersteund en worstelend om de kwaliteit en veiligheid bij te houden achterblijven. Daarnaast maken geweld, personeelstekorten en onrealistische werklasten elke dienst tot een gevecht voor verpleegkundigen aan de frontlinie, met fysieke en emotionele uitputting tot gevolg, waardoor het onmogelijk wordt voor verpleegkundigen om in het beroep te blijven. Als er niets concreets gebeurt, zal het wereldwijde verpleegkundigentekort in 2030 oplopen tot 13 miljoen (WHO).
Het onderzoeksantwoord van de Europese Commissie: KEEPCARING
De EFN is partner in het door de Europese Commissie gefinancierde KEEPCARING-project, dat tot doel heeft de veerkracht van de verpleegkundige beroepsbevolking te ondersteunen door zich te richten op het verminderen van stress en het voorkomen van burn-out onder zorgprofessionals in ziekenhuizen in de EU. Het project doet dit door niet-digitale, digitale en AI-gestuurde oplossingen te combineren om individuele, team- en organisatorische stressoren aan te pakken. Door innovatieve interventies samen te ontwikkelen, wil KEEPCARING een gezondere, veerkrachtigere zorgberoepsbevolking bevorderen, wat zorgt voor betere zorg voor patiënten en duurzamere zorgsystemen.
Als voorbeeld van een niet-digitale interventie is er de Co-work design-interventie, geleid door de Erasmus Universiteit Rotterdam, die Prosocial Job Crafting onderzoekt om teams van verpleegkundigen in de EU te ondersteunen. Wat betreft digitale en AI-gestuurde interventies is er de biobehaviorale observationele monitoringstudie onder leiding van de NOVA University, of het samen ontwikkelde AI-gestuurde Change Management Platform (CMP) dat door NURO wordt ontwikkeld. Dit zijn slechts enkele van de interventies die zullen worden ontwikkeld en geïmplementeerd.
KEEPCARING vormt dus een positieve poging om de veerkracht van de verpleegkundige beroepsbevolking aan de frontlinie te versterken. Maar om de resultaten op korte, middellange en lange termijn te concretiseren, zelfs voorbij het einde van het project in 2028, zullen de uitkomsten hand in hand moeten gaan met een EU-regelgevings- en beleidskader dat verpleegkundigen aan de frontlinie niet alleen als een kostenpost ziet, maar als een maatschappelijke en economische investering, zoals benadrukt door het thema van de Internationale Dag van de Verpleging 2025: 'Our Nurses. Our Future. Caring for nurses strengthens economies.'
Om dit te bereiken moeten we enkele structurele uitdagingen aanpakken die het welzijn van verpleegkundigen beïnvloeden, waaronder die met betrekking tot de digitalisering van zorgsystemen, om ervoor te zorgen dat de resultaten van KEEPCARING in de hele EU en Europa kunnen worden gereproduceerd, met tastbare verbeteringen voor zoveel mogelijk verpleegkundigen.
Ervoor zorgen dat de resultaten van KEEPCARING leiden tot concrete verbeteringen voor de verpleegkundige beroepsbevolking
Een ondersteunend EU-regelgevings- en beleidskader voor het welzijn van verpleegkundigen en voor de digitalisering van de zorg.
Ten eerste worden zorginstellingen geconfronteerd met budgetbeperkingen, die de ontwikkeling, implementatie en toegankelijkheid van AI ernstig beperken, omdat zorgsystemen zich richten op rendement op korte termijn. Dit moet op EU-niveau worden veranderd door de opschaling van de Recovery and Resilience Facility (RRF), waarvoor de Europese Commissie heeft bepaald dat 20% aan digitalisering moet worden besteed. Het Meerjarig Financieel Kader is een ander financieel beleid dat de EFN nauwlettend volgt, aangezien beide mechanismen (RRF & MFF) belangrijke duurzaamheidsinvesteringen zijn die concrete verbeteringen in de workflow van verpleegkundigen aan de frontlinie en verwante zorgprofessionals kunnen opschalen en de noodzakelijke structurele uitdagingen kunnen aanpakken.
Belangrijk is echter dat dergelijke investeringen in digitalisering en AI niet ten koste mogen gaan van directe investeringen in capaciteitsopbouw en ontwikkeling van de zorgberoepsbevolking. De basis om het welzijn van verpleegkundigen aan de frontlinie te waarborgen is namelijk een hoogopgeleide en getrainde verpleegkundige beroepsbevolking, in lijn met de minimumeisen voor opleiding en training vastgelegd in Richtlijn 2013/55/EU (4.600 uur theoretische en klinische training, waarbij de duur van de theoretische training ten minste een derde en de duur van de klinische training ten minste de helft van de minimale duur van de opleiding bedraagt). Dit moet ook worden gewaarborgd door de opschaling van de RRF en het MFF voor capaciteitsopbouw en ontwikkeling van de zorgberoepsbevolking. Belangrijk is dat dit binnen KEEPCARING wordt ondersteund door de Co-work design-interventie, die onderzoekt hoe een verpleegkundige aan de frontlinie zich kan bezighouden met prosociaal task crafting door geavanceerde taken en rollen op zich te nemen die interprofessionele samenwerking ondersteunen.
Dit, samen met hoogwaardige bij- en nascholing (CPD), zal essentieel zijn om ervoor te zorgen dat verpleegkundigen aan de frontlinie over de juiste digitale vaardigheden beschikken om zich zeker te voelen bij de implementatie van digitale hulpmiddelen, waaronder AI. Bovendien zullen deze verpleegkundigen, aangezien zij verantwoordelijk zijn voor het verzamelen van de patiëntgegevens die worden gebruikt om AI-tools te ontwikkelen, de kwaliteit van de gegevens waarborgen, wat het vertrouwen in de nauwkeurigheid en betrouwbaarheid van AI-algoritmen vergroot, met name voor verpleegkundige en medische beslissingen met grote gevolgen.
Aan de meer technische kant moet het gebrek aan interoperabiliteit worden aangepakt, aangezien losgekoppelde IT-tools de werklast van verpleegkundigen blijven verhogen. Interoperabiliteit, hoewel technisch haalbaar volgens ontwikkelaars en aanbieders, blijft een uitdaging om technologische, organisatorische en omgevingsredenen. Het integreren van eindgebruikersbetrokkenheid in de ontwikkeling, implementatie, het beleid en de standaardisatie van gezondheidsinformatietechnologie zal de vooruitgang van interoperabiliteit ondersteunen. KEEPCARING heeft geprobeerd dit te doen via de CMP-co-creatie-events, en een dergelijke aanpak zou over de hele linie moeten worden gevolgd.
Daarnaast moeten we de integratie van medische apparaten, het stroomlijnen van workflows en de visualisatie van gegevens voor toegankelijkheid bevorderen, zodat verpleegkundigen een positief effect op hun werklast aan de frontlinie ervaren. Dit is met name duidelijk in het geval van EPD-systemen, die momenteel standaardisatie missen, wat naadloze data- en AI-integratie belemmert. Om dit op te lossen moet de taal van de International Classification for Nursing Practice (ICNP) volledig worden geïntegreerd in de European Health Data Space (EHDS) tijdens de implementatie ervan. Dit zal zorgen voor een snelle en eenvoudige integratie van digitale zorgtools, waardoor de tijd die verpleegkundigen aan het implementeren van nieuwe tools moeten besteden, wordt verkort.
Conclusie
Het beschermen van het welzijn van verpleegkundigen aan de frontlinie is cruciaal voor de patiëntveiligheid en de kwaliteit van zorg, en het Europese project KEEPCARING speelt hierin een cruciale rol. Dit zal echter hand in hand moeten gaan met adequate regelgevings- en beleidsontwikkelingen in de EU en Europa, die het vertrouwen in en de steun aan de frontlinie voor digitale en AI-zorg waarborgen, en de exploitatie van de resultaten van KEEPCARING op lange termijn veiligstellen.